Trẻ sinh non (trước 37 tuần) có những nhu cầu chăm sóc đặc biệt sau khi xuất viện. Bài này cung cấp hướng dẫn thực tế về giữ ấm, theo dõi tăng trưởng, phòng ngừa nhiễm trùng và các buổi tái khám cần thiết.
Phân loại sinh non và những thách thức đi kèm
Sinh non được định nghĩa là sinh trước 37 tuần thai. Phân loại: Sinh non muộn (34–36 tuần): Bé trông giống bé đủ tháng nhưng thực ra vẫn cần thêm thời gian phát triển — đặc biệt về hô hấp, điều tiết nhiệt độ, và bú. Đây là nhóm dễ bị đánh giá thấp mức độ cần chú ý. Sinh non vừa (32–33 tuần): Cần chăm sóc đặc biệt nhưng thường tiên lượng tốt với điều trị đúng. Sinh non sớm (<32 tuần) và rất non (<28 tuần): Cần chăm sóc chuyên sâu kéo dài.
Những vấn đề sức khỏe thường gặp ở bé sinh non: Phổi — hội chứng suy hô hấp (RDS), loạn sản phế quản phổi (BPD), ngưng thở (apnea); Não — xuất huyết não thất, bại não; Tiêu hóa — viêm ruột hoại tử (NEC), khó bú; Mắt — bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP); Nhiễm trùng — hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
Khi xuất viện về nhà: những ưu tiên hàng đầu
Giữ ấm kiểu kangaroo (Kangaroo Mother Care - KMC): Tiếp xúc da kề da liên tục giữa bé và ba/mẹ không chỉ giúp điều tiết nhiệt độ mà còn ổn định nhịp tim, nhịp thở, đường huyết, và tăng cường gắn kết. WHO khuyến nghị KMC cho tất cả trẻ sinh non và nhẹ cân — không chỉ ở bệnh viện. Nhiệt độ phòng lý tưởng cho bé sinh non: 24–26°C.
Theo dõi tăng cân: Bé sinh non cần được cân thường xuyên hơn (thường hàng tuần trong giai đoạn đầu). Tốc độ tăng cân mục tiêu thường khoảng 15–20g/ngày. Nếu bé tăng cân chậm, cần thảo luận với bác sĩ về chế độ dinh dưỡng — đôi khi cần tăng mật độ calo của sữa.
Phòng ngừa nhiễm trùng
Hệ miễn dịch của bé sinh non chưa hoàn thiện — bé dễ bị nhiễm trùng nặng hơn và nhanh hơn so với bé đủ tháng. Các biện pháp phòng ngừa: Rửa tay trước khi bế hoặc chăm sóc bé; hạn chế khách thăm (đặc biệt những người đang bị cảm); Không để người có triệu chứng hô hấp tiếp xúc gần bé; tránh nơi đông người trong mùa RSV (tháng 10–3 ở nhiều vùng).
RSV (Respiratory Syncytial Virus) là nguyên nhân hàng đầu nhập viện ở trẻ sinh non trong năm đầu đời. Bé sinh non nguy cơ cao có thể được chỉ định Palivizumab (kháng thể đơn dòng dự phòng RSV) — hỏi bác sĩ nhi về tiêu chí đủ điều kiện. Sữa mẹ là nguồn kháng thể quan trọng nhất — cố gắng duy trì sữa mẹ càng lâu càng tốt.
Điều chỉnh mốc phát triển theo tuổi hiệu chỉnh
Đây là khái niệm quan trọng nhất khi đánh giá sự phát triển của bé sinh non. Tuổi hiệu chỉnh (corrected age) = Tuổi thực - Số tuần sinh non. Ví dụ: Bé 6 tháng tuổi (thực) nhưng sinh sớm 2 tháng → Tuổi hiệu chỉnh = 4 tháng. So sánh bé với bảng mốc phát triển của trẻ 4 tháng tuổi, không phải 6 tháng.
Hầu hết trẻ sinh non sẽ bắt kịp (catch-up) về mốc phát triển vào khoảng 2–3 tuổi. Tuy nhiên, mỗi bé có tốc độ bắt kịp khác nhau. Không nên lo lắng hay so sánh quá sớm — nhưng cũng không nên bỏ qua những red flags thực sự.
Các buổi tái khám và theo dõi cần thiết
Bé sinh non thường cần lịch tái khám dày đặc hơn trong năm đầu: khám nhi định kỳ (thường mỗi 1–2 tháng), khám mắt (ROP screening — theo lịch bác sĩ chỉ định, thường mỗi 1–2 tuần cho đến khi võng mạc trưởng thành), khám thính học (đánh giá nghe), và theo dõi thần kinh - phát triển (developmental follow-up) nếu có nguy cơ.
Can thiệp sớm (Early Intervention): Nếu bé có nguy cơ hoặc phát hiện chậm một mốc nào đó, can thiệp sớm qua vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, hoặc trị liệu hoạt động nghề nghiệp (occupational therapy) có thể rất hiệu quả — đặc biệt trong giai đoạn dưới 3 tuổi khi não còn rất dẻo dai.