Giai đoạn vàng để can thiệp các rối loạn phát triển thần kinh là dưới 3 tuổi. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu (red flags) giúp ba mẹ kịp thời hỗ trợ con, tránh bỏ lỡ cơ hội giúp não bộ phục hồi tốt nhất.
Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder - ASD)
Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn cốt lõi trong giao tiếp xã hội và có các hành vi rập khuôn. Dấu hiệu sớm có thể xuất hiện từ 12-18 tháng tuổi:
Giao tiếp xã hội: Hổng phản hồi khi được gọi tên (tưởng như bé bị điếc), tránh giao tiếp bằng mắt, hổng biết chỉ tay để đòi đồ vật hay chia sẻ sự chú ý (chỉ vào đồ vật cho ba mẹ xem cùng).
Phát triển ngôn ngữ: Chậm nói, hoặc nói nhại lời (echolalia - lặp lại chính xác câu nói của người khác mà hổng hiểu nghĩa), mất đi kỹ năng ngôn ngữ đã từng có.
Hành vi: Thích chơi đồ chơi theo cách bất thường (ví dụ: chỉ thích quay bánh xe ô tô thay vì đẩy xe chạy), có các hành vi rập khuôn như vỗ tay liên tục, đi kiễng gót, hoặc phản ứng thái quá với âm thanh, ánh sáng.
Tăng động giảm chú ý (ADHD)
ADHD thường khó chẩn đoán chính xác trước 4 tuổi vì phần lớn trẻ mới biết đi đều rất hiếu động. Tuy nhiên, một số dấu hiệu sớm bao gồm:
Trẻ luôn vận động không ngừng nghỉ (như được gắn động cơ), hổng thể ngồi yên ăn một bữa cơm.
Cực kỳ bốc đồng, leo trèo nguy hiểm mà hổng hề có cảm giác sợ hãi.
Gặp khó khăn lớn trong việc tập trung vào một hoạt động quá vài phút (ngay cả với hoạt động bé thích), hay thay đổi đồ chơi liên tục.
Làm gì khi thấy con có dấu hiệu?
Lưu ý từ chuyên gia: Đừng tự chẩn đoán cho con qua mạng. Nếu nghi ngờ, hãy đưa bé đến gặp Bác sĩ chuyên khoa Tâm lý thần kinh nhi hoặc Chuyên gia đánh giá phát triển.
Can thiệp sớm (Early Intervention) như Âm ngữ trị liệu, Hoạt động trị liệu (OT) mang lại hiệu quả cực kỳ lớn nhờ tính dẻo dai của não bộ trẻ dưới 3 tuổi.
Đừng đổ lỗi cho bản thân hay cho rằng vì mẹ cho xem TV nhiều mà bé bị tự kỷ. Tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh bẩm sinh, không phải do cách nuôi dạy.