Co giật do sốt (febrile seizure) là cơn co giật toàn thân ngắn, thường xảy ra khi trẻ đang sốt hoặc vừa lên nhiệt nhanh. Phần lớn cơn tự hết trong vài phút và không để lại tổn thương thần kinh vĩnh viễn, nhưng lần đầu gặp ba mẹ rất hoảng. Bài này tập trung an toàn lúc giật và khi nào gọi xe; cách đo nhiệt, hạ sốt và theo dõi bệnh nền vẫn xem bài Sốt ở trẻ nhỏ.
Nhận biết cơn co giật do sốt
Co giật do sốt là phản ứng của não bộ trước sự tăng nhiệt độ cơ thể đột ngột ở trẻ nhỏ, thường gặp nhất ở độ tuổi từ 6 tháng đến 5 tuổi. Khi lên cơn giật, trẻ thường có biểu hiện gồng cứng người, giật rung hai tay hai chân, mắt trợn ngược hoặc đảo liên tục, và có thể tím nhẹ xung quanh môi. Hầu hết các cơn co giật do sốt lành tính chỉ kéo dài dưới 5 phút, sau đó trẻ sẽ tự hết giật và đi vào giấc ngủ sâu để hồi phục.
Lưu ý quan trọng: Cơn co giật lần đầu của trẻ dưới 6 tháng tuổi luôn được coi là một tình huống cấp cứu y khoa để loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng thần kinh nguy hiểm khác. Ba mẹ không tự kết luận là "co giật do sốt" thông thường tại nhà đối với nhóm tuổi này.
Các bước sơ cứu an toàn khi bé đang giật
Nhìn thấy con co giật là trải nghiệm cực kỳ đáng sợ đối với ba mẹ, nhưng sự bình tĩnh của bạn chính là chìa khóa bảo vệ con. Hãy thực hiện ngay các bước sau:
1. Đặt bé nằm nghiêng: Đặt bé nằm nghiêng một bên trên một mặt phẳng mềm, thoáng mát (sàn nhà có trải thảm hoặc trên nệm). Tư thế nằm nghiêng giúp đờm dãi hoặc thức ăn nếu có trớ ra ngoài sẽ không chảy ngược vào đường thở, gây ngạt.
2. Tạo không gian an toàn: Dọn dẹp các vật cứng, sắc nhọn xung quanh bé. Có thể đặt một tấm khăn mỏng hoặc gối mềm dưới đầu để tránh va đập tổn thương đầu bé.
3. Nới lỏng quần áo: Mở cởi bớt cúc áo, nới lỏng khăn quàng xung quanh cổ để bé dễ thở hơn.
4. Tuyệt đối không nhét vật cứng vào miệng: Phản xạ tự nhiên của ba mẹ là sợ con cắn vào lưỡi nên cố nhét thìa, đũa, ngón tay hoặc khăn vào miệng bé. Điều này cực kỳ nguy hiểm vì có thể gây gãy răng, tổn thương niêm mạc miệng, làm tắc nghẽn đường thở của bé hoặc khiến bạn bị cắn thương. Trẻ co giật do sốt rất hiếm khi tự cắn đứt lưỡi.
5. Không ôm chặt hay kìm giữ trẻ: Tránh cố gắng đè giữ tay chân bé để "chặn giật", điều này có thể gây tổn thương khớp hoặc cơ của bé.
6. Bấm giờ cơn giật: Theo dõi thời gian cơn giật bằng đồng hồ. Nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút hoặc bé bị giật nhiều lần trong cùng một đợt sốt, hãy gọi ngay xe cấp cứu.
Theo dõi và chăm sóc sau cơn giật
Sau khi bé ngừng giật, hãy kiểm tra xem bé đã thở bình thường lại chưa, sau đó nhanh chóng đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ thăm khám và tìm nguyên nhân gây sốt (như viêm tai, viêm họng, viêm phổi). Bản chất co giật do sốt là một triệu chứng đi kèm đợt sốt, không phải là bệnh lý thần kinh vĩnh viễn và không cần dùng thuốc chống động kinh định kỳ tại nhà.
Nếu bé có cơ địa dễ co giật khi sốt, ba mẹ cần chủ động theo dõi nhiệt độ sát sao trong các đợt sốt sau và cho bé uống thuốc hạ sốt (như Paracetamol) đúng liều lượng theo cân nặng khi bé bắt đầu sốt từ 38,5°C trở lên.
Khi nào cần đánh giá khẩn cấp?
Hãy đưa bé đi khám cấp cứu ngay lập tức nếu:
* Bé co giật nhưng không kèm theo sốt.
* Cơn giật kéo dài trên 5 phút hoặc giật cục bộ chỉ một bên cơ thể.
* Sau khi hết giật, bé không tỉnh lại hoặc ngủ liệm, đáp ứng kém kéo dài.