Viêm màng não là tình trạng cấp cứu y tế. Nhận biết sớm các dấu hiệu — đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ — có thể cứu sống tính mạng và ngăn ngừa biến chứng lâu dài.
Viêm màng não là gì và mức độ nguy hiểm?
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng và viêm ở lớp màng bảo vệ bao bọc xung quanh não bộ và tủy sống. Bệnh chủ yếu do vi khuẩn hoặc virus gây ra:
* Viêm màng não do vi khuẩn: Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa cực kỳ nguy hiểm. Bệnh có thể diễn tiến xấu rất nhanh và đe dọa tính mạng của trẻ chỉ trong vài giờ nếu không được điều trị bằng kháng sinh kịp thời. Nếu may mắn qua khỏi, trẻ vẫn có nguy cơ chịu các biến chứng nặng nề như điếc, tổn thương não hoặc bại liệt.
* Viêm màng não do virus: Thường phổ biến hơn, biểu hiện nhẹ hơn và có thể tự thuyên giảm, nhưng ban đầu vẫn cần được bác sĩ chẩn đoán để phân biệt với dạng do vi khuẩn.
Dấu hiệu ở trẻ lớn (Trên 2 tuổi)
Ở trẻ lớn, các triệu chứng thường rõ ràng và dễ nhận biết hơn qua ba dấu hiệu điển hình:
1. Sốt cao đột ngột.
2. Đau đầu dữ dội: Trẻ có thể kêu khóc vì đau đầu kèm theo buồn nôn hoặc nôn mửa liên tục.
3. Cứng gáy (cứng cổ): Trẻ không thể tự cúi đầu để chạm cằm vào ngực. Khi bạn cố nâng đầu trẻ lên khi trẻ đang nằm ngửa, cổ trẻ sẽ bị cứng đau và hai đầu gối tự động co lại.
Ngoài ra, trẻ có thể trở nên sợ ánh sáng (nhìn vào đèn thấy chói mắt), lơ mơ, lú lẫn hoặc rất khó đánh thức.
Dấu hiệu khó nhận biết ở trẻ nhỏ (Dưới 2 tuổi)
Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh thường không có biểu hiện cứng gáy hay đau đầu rõ rệt. Ba mẹ cần đặc biệt cảnh giác nếu bé có các biểu hiện sau:
* Thóp phồng: Phần da mềm (thóp) trên đỉnh đầu của bé có dấu hiệu căng phồng lên khi bé đang nằm yên.
* Khóc thét the thé: Bé quấy khóc dữ dội với tông giọng cao, tiếng khóc nghe chói tai bất thường và không thể dỗ dành bằng cách bế ẵm hay cho bú.
* Thay đổi tri giác: Bé lừ đừ, ngủ liệm, cực kỳ khó đánh thức hoặc ngược lại, bé kích thích, trằn trọc không yên.
* Cơ thể thay đổi: Người bé cứng đờ hoặc nhũn yếu như bún; bé bỏ bú hoàn toàn hoặc nôn trớ liên tục.
> [!WARNING]
> Dấu hiệu nhiễm trùng huyết nguy kịch: Nếu trên da trẻ xuất hiện các nốt ban màu đỏ hoặc tím đậm giống như vết bầm nhỏ (ban xuất huyết). Hãy kiểm tra bằng cách ấn đáy một chiếc cốc thủy tinh trong suốt lên vết ban. Nếu vết ban không bị mờ đi dưới áp lực của cốc, đây là dấu hiệu của nhiễm não mô cầu nguy hiểm. Hãy đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức.
Hành động ngay khi nghi ngờ
Nếu ba mẹ nghi ngờ trẻ có dấu hiệu viêm màng não, hãy đưa trẻ đến phòng cấp cứu của bệnh viện gần nhất ngay lập tức. Bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm máu và có thể chỉ định chọc dịch não tủy (lấy một ít dịch ở vùng thắt lưng) để chẩn đoán chính xác nguyên nhân và điều trị kháng sinh tĩnh mạch kịp thời.
Chủ động phòng ngừa bằng vắc-xin
Cách bảo vệ trẻ hiệu quả nhất trước các vi khuẩn gây viêm màng não phổ biến là tiêm phòng đầy đủ:
* Vắc-xin Hib: Phòng viêm màng não do vi khuẩn Hib (đã có trong chương trình Tiêm chủng mở rộng 5 trong 1 hoặc 6 trong 1).
* Vắc-xin Phế cầu (Synflorix hoặc Prevenar 13): Phòng viêm màng não và viêm phổi do phế cầu khuẩn.
* Vắc-xin Não mô cầu (nhóm A, C, Y, W-135 hoặc nhóm B): Phòng viêm màng não do não mô cầu khuẩn.
Ba mẹ nên chủ động đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ theo đúng lịch hẹn của trung tâm tiêm chủng.