Viêm màng não là tình trạng cấp cứu y tế. Nhận biết sớm các dấu hiệu — đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ — có thể cứu sống tính mạng và ngăn ngừa biến chứng lâu dài.
Viêm màng não là gì?
Viêm màng não là tình trạng viêm của màng bao bọc não và tủy sống (màng não). Bệnh có thể do vi khuẩn hoặc virus gây ra, trong đó viêm màng não vi khuẩn nguy hiểm hơn nhiều và cần điều trị khẩn cấp.
Viêm màng não vi khuẩn có thể gây tử vong trong vòng vài giờ nếu không được điều trị, hoặc để lại biến chứng nặng như điếc, bại liệt, tổn thương não. Viêm màng não virus thường nhẹ hơn và tự khỏi, nhưng vẫn cần theo dõi y tế.
Dấu hiệu ở trẻ lớn (trên 2 tuổi)
Bộ tam chứng cổ điển của viêm màng não: cứng gáy (cổ không thể cúi về phía trước), đau đầu dữ dội và sốt cao. Kèm theo có thể là sợ ánh sáng (photophobia) và sợ tiếng động.
Dấu hiệu nguy hiểm hơn: ban xuất huyết tím (petechiae/purpura) — những chấm đỏ tím nhỏ trên da không mờ đi khi ấn vào bằng ly thủy tinh. Đây là dấu hiệu của nhiễm khuẩn huyết nguy hiểm tính mạng.
Trẻ lớn có thể mô tả: "đau đầu tệ nhất từ trước đến giờ", buồn nôn, ói mửa, lú lẫn hoặc khó đánh thức.
Dấu hiệu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (dưới 2 tuổi)
Trẻ nhỏ thường không có triệu chứng điển hình như cứng gáy. Thay vào đó, hãy chú ý: thóp phồng (fontanelle bulging — phần mềm trên đỉnh đầu phồng lên), khóc the thé bất thường, không dỗ được.
Các dấu hiệu khác: bé lừ đừ, khó đánh thức dù không phải giờ ngủ, da xanh tái hoặc có đốm, cứng người hoặc ngược lại nhũn như bún, bú kém hoặc bỏ bú.
Sốt cao ở trẻ dưới 3 tháng luôn là lý do để đến cấp cứu ngay — ngay cả khi chưa chắc là viêm màng não.
Phải làm gì ngay lập tức?
Nếu nghi ngờ viêm màng não — đưa bé đến phòng cấp cứu ngay lập tức. Không chờ đến sáng, không tự điều trị tại nhà. Mỗi phút đều có thể tạo ra sự khác biệt.
Khi đến viện, bác sĩ sẽ cần làm xét nghiệm máu và có thể chọc dịch não tủy (lumbar puncture) để xác định loại viêm màng não và lựa chọn điều trị phù hợp.
Nếu bé có ban xuất huyết tím kèm sốt — gọi 115 ngay vì đây có thể là dấu hiệu của nhiễm não mô cầu — một trong những tình trạng cấp cứu nguy hiểm nhất trong nhi khoa.
Phòng ngừa bằng vaccine
Nhiều loại vaccine hiệu quả có sẵn giúp phòng ngừa các nguyên nhân gây viêm màng não vi khuẩn phổ biến: vaccine Hib (Haemophilus influenzae type b), vaccine phế cầu (pneumococcal), vaccine não mô cầu (meningococcal).
Tại Việt Nam, vaccine Hib đã có trong lịch tiêm chủng mở rộng. Vaccine phế cầu và não mô cầu hiện là vaccine dịch vụ — ba mẹ nên hỏi bác sĩ để được tư vấn.
Tiêm vaccine đầy đủ không loại trừ hoàn toàn nguy cơ viêm màng não nhưng giảm đáng kể khả năng mắc bệnh và mức độ nặng. Vì vậy, luôn theo dõi và không bỏ qua các triệu chứng bất thường.