Roseola — còn gọi là sốt phát ban hồng hoặc sốt ba ngày — là bệnh do virus rất phổ biến ở trẻ nhỏ. Bệnh thường diễn tiến lành tính: sốt cao đột ngột vài ngày, hết sốt rồi nổi ban hồng toàn thân.
Roseola là gì?
Roseola (còn gọi là sốt phát ban hồng, exanthem subitum hay "sốt ba ngày") là bệnh do Human Herpesvirus 6 (HHV-6) hoặc HHV-7 gây ra. Đây là loại virus thuộc họ herpes, không liên quan đến virus herpes gây mụn rộp thông thường.
Bệnh rất phổ biến ở trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi, đặc biệt đỉnh cao là trong năm đầu đời. Hầu hết trẻ đều mắc Roseola trước 3 tuổi và hình thành miễn dịch suốt đời.
Virus lây qua giọt bắn đường hô hấp hoặc tiếp xúc với nước bọt của người bệnh. Người lớn mang HHV-6 có thể vô tình lây cho bé mà không có triệu chứng.
Triệu chứng đặc trưng: sốt trước, ban sau
Roseola có trình tự diễn tiến rất đặc trưng: bé sốt cao đột ngột (38,5–40°C hoặc hơn) trong 3–5 ngày liên tiếp. Trong giai đoạn sốt, bé thường vẫn chơi được, không có triệu chứng đường hô hấp hay tiêu hóa rõ ràng.
Khi sốt vừa hết, ban hồng nhạt xuất hiện trên thân mình (ngực, bụng, lưng), sau đó lan ra cổ và tay chân. Ban không ngứa, không đau và thường tự biến mất sau 1–3 ngày mà không cần điều trị.
Đây là điểm then chốt để nhận biết Roseola: ban chỉ xuất hiện sau khi sốt hết, ngược lại với nhiều bệnh phát ban khác. Nếu con sốt cao vài ngày rồi đột nhiên khỏe lại và nổi ban — rất có thể đó là Roseola.
Chăm sóc tại nhà
Roseola không có thuốc điều trị đặc hiệu — bệnh tự khỏi sau khoảng 1 tuần. Việc quan trọng nhất là hạ sốt an toàn và giữ bé đủ nước.
Dùng Paracetamol theo đúng liều dựa trên cân nặng (10–15 mg/kg mỗi 4–6 giờ khi cần) để hạ sốt và giảm khó chịu. Không dùng Aspirin cho trẻ em.
Cho bé bú hoặc uống nhiều nước hơn bình thường để tránh mất nước. Mặc quần áo mỏng, thoáng; không ủ kín khi đang sốt cao.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
Co giật do sốt cao (febrile seizure) là biến chứng đáng sợ nhất của Roseola, xảy ra ở khoảng 10–15% trẻ mắc bệnh này. Nếu bé co giật lần đầu, hãy đặt bé nằm nghiêng an toàn và gọi cấp cứu 115 ngay.
Đưa bé đến bệnh viện khi: sốt cao trên 40°C không đáp ứng thuốc hạ sốt, bé lừ đừ khó đánh thức, bỏ bú hoàn toàn, có dấu hiệu khó thở, hoặc ban lan rộng kèm theo xuất huyết.
Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt bất kỳ nhiệt độ nào cần đi khám ngay vì hệ miễn dịch còn rất non yếu.
Phân biệt Roseola với các bệnh phát ban khác
Sởi: Phát ban kèm sốt (không phải sau sốt), kèm ho, chảy mũi, mắt đỏ và đốm Koplik trong miệng. Sởi nguy hiểm hơn nhiều và phải phòng bằng vaccine.
Rubella: Ban hồng nhạt xuất hiện từ mặt rồi lan xuống, kèm sưng hạch cổ sau tai.
Tay chân miệng: Loét trong miệng và nổi mụn nước lòng bàn tay, bàn chân — rất khác với Roseola.
Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Nếu không chắc chắn, hãy đưa bé đi khám để được chẩn đoán chính xác.