Amidan đóng vai trò bảo vệ miễn dịch nhưng cũng dễ bị viêm, đặc biệt ở trẻ tuổi đi học. Hiểu đúng về viêm amidan giúp ba mẹ chăm sóc con đúng cách và biết khi nào cần dùng kháng sinh.
Amidan là gì và tại sao quan trọng?
Amidan (tonsils) là hai cục mô nằm hai bên cổ họng, là một phần của hệ thống miễn dịch. Amidan hoạt động như "người gác cổng", giúp nhận diện và chống lại các vi khuẩn, virus xâm nhập qua miệng và mũi.
Amidan to nhất và hoạt động mạnh nhất ở trẻ từ 3 đến 7 tuổi — giai đoạn hệ miễn dịch đang hoàn thiện. Sau độ tuổi này, amidan thường nhỏ dần.
Nguyên nhân: virus hay vi khuẩn?
Phần lớn viêm amidan (khoảng 70–80%) do virus gây ra — cùng loại với virus cảm lạnh thông thường. Trường hợp này không cần và không nên dùng kháng sinh.
Khoảng 15–30% trường hợp do vi khuẩn, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes). Đây là trường hợp cần kháng sinh để tránh biến chứng thấp tim và viêm thận.
Chỉ bác sĩ mới có thể phân biệt được viêm amidan do virus hay vi khuẩn — qua khám lâm sàng, đôi khi cần xét nghiệm cấy họng hoặc test nhanh liên cầu.
Triệu chứng thường gặp
Bé bị viêm amidan thường có: đau họng (có thể đau khi nuốt), sốt, amidan sưng đỏ, có thể thấy mảng trắng hoặc vàng trên amidan (giả mạc).
Các triệu chứng khác: hơi thở hôi, giọng nghe như "bị hột xoài", sưng hạch cổ. Trẻ nhỏ có thể chỉ biểu hiện qua việc bỏ ăn hoặc quấy khóc khi bú.
Viêm amidan do liên cầu thường không kèm ho, chảy nước mũi — nếu có các triệu chứng này thì nhiều khả năng là do virus.
Chăm sóc tại nhà
Cho bé uống nhiều nước ấm, nước súp hoặc sữa để làm dịu cổ họng và tránh mất nước. Không cho uống nước lạnh vì có thể làm đau thêm.
Dùng Paracetamol hoặc Ibuprofen (trẻ trên 6 tháng) theo đúng liều để hạ sốt và giảm đau. Trẻ trên 6 tuổi có thể súc miệng nước muối ấm để giảm khó chịu.
Nếu bé từ chối ăn, ưu tiên thức ăn mềm, lỏng: cháo, soup, sữa. Tránh ép bé ăn vì đau họng có thể làm bé nôn.
Viêm amidan tái phát — khi nào cần phẫu thuật?
Phần lớn trẻ không cần cắt amidan. Chỉ định phẫu thuật được cân nhắc khi: bé bị viêm amidan do liên cầu 7 lần trong 1 năm, hoặc 5 lần/năm trong 2 năm liên tiếp, hoặc 3 lần/năm trong 3 năm liên tiếp.
Ngoài ra, phẫu thuật cũng được xem xét khi amidan quá to gây khó thở khi ngủ (ngưng thở khi ngủ), khó nuốt nghiêm trọng, hoặc biến chứng áp-xe quanh amidan.
Quyết định phẫu thuật cần được thảo luận kỹ với bác sĩ tai mũi họng dựa trên tình trạng cụ thể của bé. Không nên vội vàng và cũng không nên trì hoãn quá lâu nếu có chỉ định rõ ràng.