Thai nhi đã có thể nghe từ tuần thứ 20. Sàng lọc thính lực ngay sau sinh giúp phát hiện sớm mất thính lực — thời gian vàng để can thiệp và hỗ trợ bé phát triển ngôn ngữ bình thường.
Thai nhi nghe từ khi nào?
Hệ thống thính giác của thai nhi bắt đầu hình thành từ tuần 20 và hoàn thiện dần. Đến tuần 25–26, thai nhi đã có thể nghe và phản ứng với âm thanh bên ngoài.
Đây là lý do trẻ sơ sinh nhận ra giọng mẹ ngay từ khi chào đời — bé đã nghe giọng mẹ suốt nhiều tháng trong bụng. Nói chuyện, đọc sách và hát với bé ngay từ thời kỳ mang thai là hoàn toàn có ý nghĩa.
Sau sinh, trẻ phản ứng với âm thanh ngay lập tức: giật mình khi nghe tiếng động lớn, quay đầu về phía âm thanh quen thuộc.
Sàng lọc thính lực sơ sinh (OAE/ABR)
Sàng lọc thính lực là một trong những xét nghiệm quan trọng nhất thực hiện ngay sau sinh. Hai phương pháp phổ biến: OAE (Otoacoustic Emissions) — kiểm tra phản hồi âm thanh của ốc tai bằng cách đặt đầu dò nhỏ vào tai bé; và ABR (Auditory Brainstem Response) — đo phản ứng sóng điện não với âm thanh.
Cả hai đều không gây đau, có thể thực hiện khi bé đang ngủ, kết quả nhanh. Sàng lọc không có nghĩa là chẩn đoán cuối cùng — bé cần xét nghiệm chuyên sâu hơn nếu kết quả không qua.
Nhiều bệnh viện tại Việt Nam đã đưa sàng lọc thính lực vào quy trình thường quy sau sinh. Nếu bệnh viện không thực hiện, ba mẹ nên chủ động yêu cầu hoặc đưa bé đến cơ sở chuyên khoa tai mũi họng.
Phát triển thính giác và dấu hiệu nghi ngờ
0–3 tháng: Giật mình với tiếng động lớn, bình tĩnh lại khi nghe giọng mẹ. 3–6 tháng: Quay đầu về phía nguồn âm, cười/vui khi nghe giọng quen. 6–12 tháng: Hiểu "không", phản ứng với tên gọi, bập bẹ đa dạng.
Dấu hiệu nghi ngờ nghe kém: Bé không giật mình với tiếng động lớn bất ngờ, không quay đầu về phía âm thanh sau 4–5 tháng, không bập bẹ hoặc bập bẹ ít dần, không phản ứng khi gọi tên sau 9 tháng, chậm nói (không có từ đơn lúc 12 tháng, không ghép từ lúc 24 tháng).
Nghe kém có thể nhẹ và kín đáo — bé vẫn phản ứng với tiếng động lớn nhưng có thể bỏ qua giọng nói nhỏ hơn. Đừng chờ bé "lớn hơn rồi xem" nếu có nghi ngờ.
Can thiệp sớm khi có vấn đề thính giác
Mất thính lực có thể do: bẩm sinh (di truyền, nhiễm trùng trong thai kỳ như rubella/CMV), sau sinh (vàng da nặng, viêm màng não, nhiễm trùng tai tái phát), hoặc tiếp xúc tiếng ồn quá lớn.
Thời điểm can thiệp lý tưởng là trước 6 tháng tuổi — não trong giai đoạn này rất nhạy cảm với âm thanh và ngôn ngữ. Can thiệp sớm (máy trợ thính, cấy ốc tai điện tử nếu cần, liệu pháp ngôn ngữ) giúp bé có cơ hội phát triển ngôn ngữ gần như bình thường.
Bài viết này không thay thế thăm khám chuyên khoa. Nếu có bất kỳ lo ngại nào về thính giác của bé, hãy đưa bé đến chuyên khoa tai mũi họng hoặc thính học nhi để được đánh giá toàn diện.