Thị giác của bé phát triển vượt bậc trong 3 năm đầu đời. Hiểu các cột mốc phát triển mắt giúp ba mẹ nhận biết sớm các vấn đề cần can thiệp kịp thời.
Trẻ sơ sinh nhìn thấy gì?
Bé mới sinh chỉ nhìn rõ ở khoảng cách 20–30 cm — vừa vặn khoảng cách từ mặt bé đến mặt mẹ khi đang bú. Thị lực của bé sơ sinh rất kém (khoảng 20/400 theo thang Snellen) và sẽ dần cải thiện.
Bé sơ sinh nhạy cảm nhất với tương phản cao (đen-trắng, các đường thẳng rõ nét) và màu đỏ. Thị giác màu sắc đầy đủ chưa phát triển hoàn chỉnh ngay từ đầu.
Mắt bé đôi khi có thể lé hoặc lác trong vài tuần đầu vì cơ mắt chưa phối hợp tốt. Đây thường là bình thường nếu chỉ xảy ra thoáng qua. Lé thường xuyên hoặc một mắt không di chuyển cùng mắt kia cần được khám sớm.
Phát triển thị giác từng giai đoạn
1–3 tháng: Bé bắt đầu dõi mắt theo vật di chuyển chậm. Nhận ra khuôn mặt người quen và phản ứng bằng nụ cười xã hội. Mắt hai bên bắt đầu phối hợp tốt hơn.
3–6 tháng: Thị giác màu sắc phát triển đáng kể. Bé nhận ra khuôn mặt mẹ từ xa hơn, bắt đầu với tay nắm đồ vật theo hướng nhìn. Độ sắc nét thị giác tăng nhanh.
6–12 tháng: Bé phát triển thị giác chiều sâu (depth perception) — khả năng nhận biết vật ở xa gần. Đây là lý do bé 6–9 tháng thường sợ độ cao và thận trọng khi bò đến mép giường.
Sau 1 tuổi: Tiếp tục tinh chỉnh phối hợp mắt-tay. Đến 6 tuổi, thị giác của trẻ gần như đạt mức người lớn nếu không có vấn đề gì.
Dấu hiệu cần đưa bé khám mắt
Không dõi nhìn theo: Bé 3 tháng vẫn không dõi mắt theo vật di chuyển chậm trước mặt.
Lé mắt thường xuyên: Một hoặc cả hai mắt nhìn vào trong hoặc ra ngoài một cách thường xuyên sau 4 tháng tuổi. Lé không bao giờ tự hết mà không điều trị.
Chảy nước mắt liên tục kèm ghèn sau 12 tháng có thể là tắc tuyến lệ cần can thiệp. Mắt rung giật (nystagmus), con ngươi trắng hoặc có ánh mắt mèo trong ảnh chụp cần khám ngay.
Lần khám mắt đầu tiên nên là khi nào?
Sàng lọc thị giác nên được thực hiện tại các lần khám sức khỏe định kỳ: sơ sinh, 6 tháng, 1 tuổi, 3 tuổi (đo thị lực lần đầu), và trước khi vào lớp 1.
Nếu gia đình có tiền sử cận thị sớm, lé mắt hoặc nhược thị (lazy eye), nên khám chuyên khoa mắt nhi sớm hơn — từ 6 tháng đến 1 tuổi.
Điều trị các vấn đề mắt (lé, nhược thị, tật khúc xạ) hiệu quả nhất trước 7 tuổi khi não còn trong giai đoạn phát triển và dễ "học lại" cách nhìn. Đừng bỏ qua hay chờ bé lớn hơn nếu có nghi ngờ.