Nhiều mẹ sau sinh bị ép kiêng tắm gội suốt một tháng, bịt tai bằng bông gòn, nằm phòng tối không bật đèn. Những tập tục này dưới góc nhìn y khoa không những không giúp bảo vệ sức khỏe mà còn tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần của mẹ.
Kiêng tắm gội một tháng: Hiểm họa nhiễm trùng tầng sinh môn và vết mổ
Tập tục kiêng tắm, kiêng gội đầu hoàn toàn trong 1 tháng đầu sau sinh (ở cữ) là một trong những quan niệm dân gian phổ biến nhất. Người xưa sợ sản phụ tiếp xúc với nước sẽ bị 'lạnh đường huyết', buốt đầu hoặc rụng tóc sau này.
Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định đây là một thói quen cực kỳ mất vệ sinh và nguy hiểm. Sau sinh, cơ thể sản phụ tiết ra rất nhiều mồ hôi để thải nước thừa tích tụ trong thai kỳ. Đồng thời, sản dịch (lochia) chảy ra liên tục từ tử cung qua âm đạo. Nếu không được tắm rửa và vệ sinh vùng kín thường xuyên, mồ hôi và sản dịch tích tụ sẽ tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển mạnh mẽ.
Hậu quả là sản phụ rất dễ bị nhiễm trùng vết khâu tầng sinh môn hoặc nhiễm trùng vết mổ đẻ, viêm nhiễm âm đạo, thậm chí nhiễm trùng tử cung nguy hiểm đến tính mạng. Ngoài ra, việc cơ thể bẩn thỉu, ngứa ngáy cũng khiến mẹ khó chịu, căng thẳng và dễ lây lan vi khuẩn sang làn da nhạy cảm của trẻ sơ sinh khi bế ẵm, cho bú.
Lưu ý từ chuyên gia: Sản phụ sinh thường hoàn toàn có thể tắm nhanh bằng nước ấm sau khi sinh 2-3 ngày (hoặc ngay khi có thể đi lại vững vàng). Với sinh mổ, mẹ có thể tắm lau người và tắm dưới vòi hoa sen sau khi vết mổ đã khô (thường sau 5-7 ngày), lưu ý giữ vết mổ khô ráo sau tắm. Gội đầu nhanh bằng nước ấm và dùng máy sấy khô tóc ngay lập tức, tránh tắm gội quá lâu hoặc ngâm bồn.
Bịt tai bằng bông gòn để tránh lãng tai lúc già: Lời truyền miệng vô căn cứ
Bắt sản phụ nhét hai cục bông gòn vào tai ngay sau sinh và giữ suốt nhiều tuần là hình ảnh rất quen thuộc. Quan niệm xưa cho rằng sản phụ sau sinh hệ thần kinh rất yếu, nếu nghe tiếng động mạnh hoặc gió lùa vào tai sẽ bị buốt tai và lãng tai khi về già.
Dưới góc độ khoa học, bịt bông tai không hề giúp ngăn ngừa lãng tai. Lãng tai ở người già (presbycusis) là một quá trình lão hóa tự nhiên của các tế bào thần kinh thính giác, chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền, quá trình tiếp xúc với tiếng ồn lớn kéo dài hoặc các bệnh lý tim mạch, tiểu đường, hoàn toàn không liên quan đến việc bịt tai hậu sản.
Ngược lại, việc nhét bông gòn liên tục vào ống tai sẽ giữ lại độ ẩm, mồ hôi bên trong, tạo điều kiện cho nấm ống tai ngoài phát triển, gây ngứa ngáy, viêm tai ngoài hoặc tích tụ ráy tai gây tắc nghẽn ống tai.
Mẹo thực tế: Mẹ hoàn toàn không cần bịt tai bằng bông gòn. Chỉ cần giữ ấm cơ thể vừa phải, tránh ở nơi gió lùa trực tiếp hoặc tiếng ồn quá lớn để đảm bảo không gian yên tĩnh nghỉ ngơi.
Trùm kín mít & mặc áo tay dài, mang tất kể cả trời nóng: Hiểm họa đột quỵ nhiệt
Nhiều sản phụ bị ép phải trùm kín đầu, mặc quần áo len, đi tất dày và quấn chăn kín người dù thời tiết mùa hè nóng bức lên đến 38 - 40 độ C, vì sợ 'trúng gió' hoặc 'nổi gai ốc'.
Việc ủ ấm quá mức trong thời tiết nóng bức khiến cơ thể không thể tự tản nhiệt. Mẹ sẽ bị đổ mồ hôi đầm đìa, dẫn đến mất nước, mất điện giải, suy nhược cơ thể, viêm da kích ứng và nguy hiểm nhất là nguy cơ bị đột quy nhiệt (sốc nhiệt) hậu sản, gây co giật, hôn mê sâu.
Lưu ý từ chuyên gia: Sản phụ cần mặc quần áo thoải mái, rộng rãi, làm bằng chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt. Mẹ hoàn toàn có thể sử dụng quạt điện (cho quạt quay nhẹ, tránh thổi trực tiếp vào người) hoặc bật điều hòa ở nhiệt độ mát mẻ dễ chịu (khoảng 26 - 28 độ C) để tạo môi trường thoải mái nhất.
Nằm phòng kín gió, tối tăm: Coi chừng thiếu Vitamin D và trầm cảm sau sinh
Người xưa thường bắt sản phụ ở cữ trong những căn phòng tối tăm, che kín hết các cửa sổ, tuyệt đối không được mở cửa để tránh 'gió độc'.
Căn phòng tối tăm, ẩm thấp và không có sự lưu thông không khí là nơi tích tụ nấm mốc, bụi bẩn và vi khuẩn cực kỳ nguy hại cho hệ hô hấp của cả mẹ và bé sơ sinh. Không khí tù đọng làm tăng nguy cơ ngạt thở và đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS).
Đồng thời, việc thiếu ánh sáng mặt trời tự nhiên khiến cơ thể mẹ và bé không thể tổng hợp được Vitamin D, dẫn đến nguy cơ loãng xương ở mẹ, còi xương ở bé và làm gia tăng tình trạng vàng da sơ sinh. Sự cô lập trong một căn phòng tối tăm cũng là ngòi nổ kích thích hội chứng trầm cảm sau sinh (PPD) phát triển mạnh mẽ.
Mẹo thực tế: Phòng ngủ của mẹ và bé cần được đón ánh sáng tự nhiên, thoáng mát vào ban ngày và ấm áp vào ban đêm. Mở cửa sổ hàng ngày để trao đổi không khí sạch, giữ cho phòng luôn sạch sẽ, khô ráo.
Kiêng soi gương & kiêng nói to để tránh 'nói nhị' về già
Quan niệm kiêng soi gương vì sợ 'bị nhạt da, mau già' hoặc kiêng nói to để tránh 'nói nhị, nói sảng' khi về già là những lầm tưởng hoàn toàn thiếu căn cứ y học.
Gương soi chỉ phản chiếu hình ảnh, không hề phát ra tia bức xạ hay thay đổi hormone của sản phụ. Việc kiêng soi gương chỉ làm tăng cảm giác xa lạ, bỏ bê bản thân ở người mẹ, cản trở việc phát hiện sớm các dấu hiệu nhợt nhạt do thiếu máu hoặc trầm cảm.
Tương tự, nói to hay nhỏ hậu sản không ảnh hưởng đến thính lực hay trí tuệ về già. Việc ép buộc người mẹ phải giữ im lặng tuyệt đối, hạn chế giao tiếp với gia đình và xã hội chỉ làm tăng cảm giác cô độc, tăng gánh nặng tâm lý và làm trầm trọng thêm chứng trầm cảm sau sinh.
Mẹo thực tế: Mẹ sau sinh hãy thoải mái soi gương để chăm sóc bản thân, trang điểm nhẹ nhàng nếu thích để lấy lại sự tự tin. Hãy tích cực trò chuyện, chia sẻ cảm xúc với chồng và người thân để giải tỏa căng thẳng và thắt chặt tình cảm gia đình.